Η Γη σε εποχή σεισμών: Χιλιάδες νεκροί από διαδοχικές σφοδρές δονήσεις – Τι συμβαίνει κάτω από τα πόδια μας;
Μέσα σε λίγες εβδομάδες, η σεισμική δραστηριότητα σε διαφορετικές γωνιές του πλανήτη έφερε ξανά στην επιφάνεια έναν φόβο που δεν αφήνει κανέναν αδιάφορο: μήπως η Γη μπαίνει σε μια περίοδο ασυνήθιστα έντονων σεισμών;
Από τη Βενεζουέλα και την Κολομβία έως την Ινδονησία, ισχυρές σεισμικές δονήσεις προκάλεσαν νεκρούς, τραυματισμούς, καταστροφές και τεράστιες επιχειρήσεις διάσωσης.
Στην Ινδονησία, ο σεισμός μεγέθους 7,7 που έπληξε την περιοχή του Φλόρες στις 15 Αυγούστου προκάλεσε δεκάδες θανάτους, καταρρεύσεις κτιρίων και κατολισθήσεις, ενώ καταγράφηκαν και μικρά κύματα τσουνάμι.
Λίγες ημέρες νωρίτερα, στις 10 Αυγούστου, σεισμός μεγέθους 7,4 έπληξε τη δυτική Κολομβία.
Ο απολογισμός αυξήθηκε δραματικά καθώς οι διασώστες έφταναν σε αποκλεισμένες περιοχές, με εκατοντάδες νεκρούς, χιλιάδες τραυματίες και μεγάλο αριθμό αγνοουμένων.
Στη Βενεζουέλα, δύο ισχυροί σεισμοί τον Ιούνιο προκάλεσαν ακόμη μεγαλύτερη ανθρωπιστική κρίση. Ο επίσημος απολογισμός είχε ξεπεράσει τους 5.500 νεκρούς έναν μήνα αργότερα, σύμφωνα με τις τότε αναφορές.
Το ερώτημα είναι αναπόφευκτο: συμβαίνει κάτι ασυνήθιστο στο εσωτερικό της Γης;
Η επιστήμη δίνει μια πιο σύνθετη απάντηση. Οι σεισμοί δεν αποτελούν ένδειξη ότι ο πλανήτης «μπήκε» ξαφνικά σε μια νέα σεισμική εποχή.
Βενεζουέλα, πριν και μετά τους δύο φονικούς σεισμούς
Σύμφωνα με το Αμερικανικό Γεωλογικό Ινστιτούτο (USGS), οι αυξομειώσεις στον αριθμό των σεισμών είναι μέρος της φυσιολογικής διακύμανσης της σεισμικότητας.
Μια περίοδος με περισσότερους ισχυρούς σεισμούς δεν σημαίνει από μόνη της ότι επίκειται ένας ακόμη μεγαλύτερος σεισμός.
Περίπου 20.000 σεισμοί εντοπίζονται παγκοσμίως κάθε χρόνο, δηλαδή κατά μέσο όρο περίπου 55 την ημέρα.
Κάτω από τα πόδια μας, όμως, η Γη βρίσκεται σε διαρκή κίνηση.
Ο εξωτερικός της φλοιός δεν είναι ένα ενιαίο, ακίνητο κέλυφος. Αποτελείται από τεκτονικές πλάκες που μετακινούνται αργά πάνω στον μανδύα.
Ινδονησία
Εκεί όπου οι πλάκες συγκλίνουν, απομακρύνονται ή γλιστρούν η μία δίπλα στην άλλη, δημιουργούνται ρήγματα και συσσωρεύεται τεράστια ενέργεια.
Πίεση και σεισμικά κύματα
Όταν η πίεση ξεπεράσει την αντοχή των πετρωμάτων, το ρήγμα μπορεί να ολισθήσει απότομα και η ενέργεια να απελευθερωθεί με τη μορφή σεισμικών κυμάτων.
Αυτό ακριβώς συμβαίνει σε πολλές από τις περιοχές που βρέθηκαν πρόσφατα στο επίκεντρο της καταστροφής.
Η Ινδονησία βρίσκεται πάνω στον περίφημο «Δακτύλιο της Φωτιάς» του Ειρηνικού, μια από τις πιο σεισμικά ενεργές ζώνες του πλανήτη.
Κολομβία
Η Κολομβία βρίσκεται επίσης σε μια εξαιρετικά σύνθετη τεκτονική περιοχή, όπου αλληλεπιδρούν μεγάλες πλάκες, ενώ η Βενεζουέλα βρίσκεται κοντά σε ενεργά όρια μεταξύ της πλάκας της Καραϊβικής και της Νοτιοαμερικανικής.
Υπάρχει και κάτι ακόμη που κάνει έναν σεισμό ιδιαίτερα επικίνδυνο: το μέγεθος δεν είναι το ίδιο πράγμα με την καταστροφή.
Η κλίμακα μεγέθους είναι λογαριθμική. Κάθε αύξηση κατά μία μονάδα αντιστοιχεί περίπου σε δεκαπλάσιο πλάτος σεισμικής δόνησης και περίπου 32 φορές περισσότερη ενέργεια.
Ένας σεισμός μεγέθους 7,4, επομένως, δεν είναι απλώς «λίγο μεγαλύτερος» από έναν σεισμό 6,4· απελευθερώνει περίπου 32 φορές περισσότερη ενέργεια.
Το πόσο θα καταστρέψει, όμως, εξαρτάται και από το βάθος, την απόσταση από κατοικημένες περιοχές, το είδος του εδάφους, τη διάρκεια και τον τρόπο της δόνησης, αλλά κυρίως από την ποιότητα των κατασκευών.
Κολομβία
Ένας ισχυρός σεισμός μπορεί να προκαλέσει πολύ διαφορετικές απώλειες σε δύο χώρες με παρόμοια σεισμικότητα, εάν διαφέρουν οι αντισεισμικοί κανονισμοί και η ανθεκτικότητα των κτιρίων.
Και μετά τον κύριο σεισμό, ο κίνδυνος δεν τελειώνει.
Οι μετασεισμοί προκαλούνται από την αναπροσαρμογή του ρήγματος μετά την κύρια ρήξη και μπορεί να συνεχιστούν από ημέρες έως και χρόνια, αν και συνήθως μειώνονται με την πάροδο του χρόνου.
Το μεγαλύτερο ίσως μάθημα των τελευταίων καταστροφών είναι ότι η ανθρωπότητα εξακολουθεί να μην μπορεί να προβλέψει με ακρίβεια έναν σεισμό.