Σταύρος Μπένος: Η κρίση ως νέα αφετηρία
Με τον Σταύρο Μπένο γνωριστήκαμε το 1979. Είχαν προηγηθεί οι δημοτικές εκλογές του 1978, στις οποίες το νεογέννητο ΠΑΣΟΚ είχε κατεβάσει δικούς του υποψήφιους σε πολλούς δήμους της χώρας.
Η Καλαμάτα και η Αλεξανδρούπολη ήταν δύο από αυτούς που κατάφεραν να εκλέξουν δημάρχους του ΠΑΣΟΚ. Στην Καλαμάτα τον Σταύρο Μπένο, μόλις 31 ετών, και στην Αλεξανδρούπολη τον αείμνηστο Τάσο Σουλακάκη, με το ψηφοδέλτιο του οποίου είχα εκλεγεί δημοτικός σύμβουλος. Ο δήμαρχος μου είχε αναθέσει τη μοναδική αντιδημαρχία που ήταν τότε θεσμοθετημένη, με αντικείμενο τις υποδομές και τη χωροταξία. Νιώθαμε όλοι ότι μια νέα εποχή ξεκινούσε για τον θεσμό. Μέντοράς μας ήταν ο Γιώργος Γεννηματάς.
Δεν πέρασε ένας χρόνος και τα μηνύματα από την Καλαμάτα για το έργο του άγνωστου σε μας Σταύρου Μπένου έφτασαν και στην Αλεξανδρούπολη. Μαθαίναμε για τους νέους ορίζοντες που άνοιγε στον παραμελημένο θεσμό. Για τις πρωτοπόρες μεθόδους στην εκτέλεση των δημοτικών έργων, για τις δημοτικές του επιχειρήσεις, για τον πολιτισμό ποιότητας με καθοδηγητή τον Μάνο Χατζιδάκι, για τη χωροταξία και την πολεοδομία των μεγάλων ανατροπών και της ανάδειξης του παραλιακού μετώπου.
Μας φάνηκε σαν τον «Προφήτη» της Αυτοδιοίκησης που ονειρευόμασταν. Τον επισκεφτήκαμε στην Καλαμάτα. Ανακαλύψαμε τα πολλά κοινά σημεία των παραθαλάσσιων πόλεών μας, με την ιπποδάμεια ρυμοτομία τους. Θαυμάσαμε τη μεθοδικότητά του. «Ξεσηκώσαμε» τον τρόπο επικάλυψης του χειμάρρου Νέδοντα για την επικάλυψη του δικού μας χειμάρρου Βανικιώτη.
Και έπειτα ήρθε ο σεισμός του 1986. Εκεί δίδαξε τι σημαίνει δήμαρχος. Πήρε την πόλη στα χέρια του. Οι στρατηγοί υπάκουαν στις οδηγίες του σε στάση προσοχής. Την τραγική εκείνη ώρα άπλωσε μέσα στα ερείπια τους χάρτες και τα σχέδια για το μέλλον της πόλης του με σύμβουλο τον μεγάλο πολεοδόμο, τον αείμνηστο Γρηγόρη Διαμαντόπουλο. Επιχείρησαν να μετατρέψουν την τραγωδία σε ευκαιρία για την πολεοδομική ανασυγκρότηση της Καλαμάτας. Και τα κατάφεραν. Ο νέος δήμαρχος έκλεισε τ’ αφτιά του στις αντιρρήσεις των ψηφοφόρων και μείωσε τους ορόφους των οικοδομών. Ανοιξε νέους φαρδείς δρόμους και πλατείες, καθιέρωσε καινοτόμες χρήσεις γης. Το κυριότερο όμως ήταν ότι συνέλαβε την ανάγκη σχεδιασμού μιας ολιστικής ανασυγκρότησης της πόλης. Δεν αρκούσαν τα «σεισμοδάνεια». Διότι ο σεισμός δεν κατέστρεψε μόνο σπίτια και υποδομές, αλλά και τις ζωές των κατοίκων. Η πρώτη Ολοκληρωμένη Χωρική Επένδυση είχε γεννηθεί. Και είχε καθιερωθεί σαν θεσμός της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Ηρθε και η επιβράβευση από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Πολεοδόμων και από τη Europa Nostra.
Υστερα από αυτά ήταν φυσικό να τον καλέσουν να ασχοληθεί με την πολιτική. Εκλέχθηκε βουλευτής, έγινε υφυπουργός και υπουργός. Σπουδαίο έργο του ήταν η ίδρυση των ΚΕΠ, κόντρα στις επιφυλάξεις των αρμόδιων υπουργών που «ζήλεψαν» τον νέο καινοτόμο θεσμό που αντέχει στον χρόνο.
Το έργο της ζωής του όμως είναι το «Διάζωμα». Είναι ο καινοτόμος φορέας που ενσαρκώνει τη λατρεία του για τα αρχαία θέατρα, ως ζωντανά ίχνη της συνέχειας του ελληνικού πολιτισμού. Επιπλέον τα θέλει να υπάρχουν στην καθημερινότητά μας, να «συμμετέχουν» στη σύγχρονη ζωή, να μεταφέρουν μέσα στους αιώνες τα έργα των τραγωδών, να ακτινοβολούν πολιτισμό και να συμβάλλουν στην οικονομική ανάπτυξη. Με χορηγούς τα εταιρικά μέλη του «Διαζώματος» ανέθεσε μελέτες ανάδειξης και αποκατάστασης δεκάδων αρχαίων θεάτρων σε όλη την Ελλάδα. Να σημειωθεί ότι ποτέ το «Διάζωμα» δεν έλαβε χρήματα από δημόσιο φορέα. Ούτε από ευρωπαϊκά προγράμματα. Στις συνδρομές των μελών του στηρίζεται.
Στη συνέχεια, πάντα σε συνεργασία με το υπουργείο Πολιτισμού και τους αρχαιολόγους, παρακολουθούσε από κοντά τις εργασίες αποκατάστασης, έτοιμος να παρέμβει σε κάθε δυσκολία. Πάνω από πενήντα αρχαία θέατρα σε όλη την Ελλάδα ανασκάφηκαν και αναστυλώθηκαν στα δεκαοκτώ χρόνια λειτουργίας του «Διαζώματος».
Μετά τις πυρκαγιές στα δάση της Βόρειας Εύβοιας και του Εβρου, ο Σταύρος Μπένος κλήθηκε από τον Πρωθυπουργό να υλοποιήσει Ολιστικά Προγράμματα για την ανασυγκρότηση των δασών και των κοινωνιών που επλήγησαν. «Σύνθεση Ονείρων της Εύβοιας» ονομάστηκε η σχετική Ολοκληρωμένη Χωρική Επένδυση (ΟΧΕ), προϋπολογισμού 390 εκατομμυρίων. Τα 71 έργα έχουν ξεκινήσει σύμφωνα με το πρόγραμμα και όλες οι απαιτούμενες πιστώσεις είναι εξασφαλισμένες. Εκείνο που δεν εξασφαλίστηκε είναι η αντιμετώπιση του παραλογισμού τού «εδώ και τώρα». Η απαίτηση της άμεσης καταβολής χρημάτων αντί προγραμμάτων με εξασφαλισμένες πιστώσεις. Η συνήθης πρακτική της διαχείρισης των πόρων με κριτήριο τα μικροπολιτικά οφέλη τοπικών παραγόντων.
Στον Εβρο οι συνέπειες της πυρκαγιάς δεν περιορίστηκαν στο δάσος. Χτυπήθηκαν οι βασικές παραγωγικές δομές του νομού, οι ελαιοπαραγωγοί, οι μελισσοκόμοι, οι κτηνοτρόφοι, ο οικοτουρισμός. Ο Σταύρος Μπένος κήρυξε τον πόλεμο εναντίον των συνήθων πρακτικών της προχειρότητας. «Πρέπει να αναμετρηθούμε με τα όριά μας», έλεγε. Ηρθε σε ρήξη με αιρετούς που ζητούσαν βραχυχρόνιους σχεδιασμούς, με το βλέμμα στραμμένο στις επόμενες εκλογές. Εκείνος όμως είχε τον νου του στο master plan και στις επόμενες γενιές. «Θα προηγηθεί διαβούλευση», επέμενε. «Πρέπει να ακούσουμε τους πολίτες, τους παραγωγούς, τους επιχειρηματίες. Να συντάξουμε το master plan, να προτάξουμε τα ώριμα έργα».
Ολα αυτά έγιναν με προσήλωση στη νομιμότητα αλλά και στην αποτελεσματικότητα. Με τις πιστώσεις εξασφαλισμένες σε λογικό βάθος χρόνου. Και με την ικανότητά του να μετατρέπει μια κρίση σε νέα αφετηρία. Η νέα αφετηρία για τον Εβρο είχε κόστος για την κυβέρνηση 2,9 δισ. Η κυβέρνηση αντιπρότεινε ένα πρόγραμμα 300 εκατομμυρίων και η Περιφέρεια δεν έφερε αντίρρηση. Ο Μπένος παραιτήθηκε από την επιτροπή, αλλά υποσχέθηκε να συνεχίσει μέσα από το «Διάζωμα» να παρέχει τη στήριξή του στην Περιφέρεια.
Αυτός είναι ο φίλος μου ο Σταύρος.