در تاریخ صدر اسلام، برخی چهرهها فقط در میدانِ ایمان درخشیدند و برخی دیگر، علاوه بر ایمان، قدرت حل مسئله را نیز به صحنه آوردند. سلمان فارسی از همین گروه دوم است؛ شخصیتی که در یکی از حساسترین لحظاتِ حیات جامعهی اسلامی، تجربهی تمدنی، ذهن راهبردی و شناخت میدانیِ خود را به کار گرفت و با پیشنهاد حفر خندق، معادلهی جنگ را تغییر داد. خندق فقط یک مانع نظامی نبود؛ نماد ورود عقلانیتِ تدبیری، مهندسی دفاع و آیندهنگری تمدنی به ساختار تصمیمسازی جامعهی اسلامی بود.
