НАТО разгледува мисија „арктички стражар“ за ублажување на тензиите околу Гренланд

Еден потенцијален начин за смирување на моменталната политичка тензија меѓу Данска и САД во врска со идниот статус на Гренланд би можела да биде мисијата „Арктичка стража“ предводена од НАТО.

Идејата беше изнесена кога амбасадорите на воената алијанса се состанаа во Брисел на 8 јануари за да разговараат за неодамнешното изразување интерес на Белата куќа за потенцијално преземање на автономната данска територија - при што Вашингтон не ја исклучува можноста за воена интервенција за постигнување на оваа цел.

Ова следува по две слични мисии на НАТО започнати во 2025 година, првата операцијата „Балтичка стража“, како одговор на бројни подводни саботажи во северна Европа, а потоа и „Источна стража“, која беше започната кратко време по големиот руски упад со беспилотни летала во Полска.

Двете „стражи“ сè уште се во тек. Тие исто така се сметаат за големи успеси, според претставници на НАТО со кои РСЕ беше во контакт под услов на анонимност.

Но, дали нешто слично може да се повтори и евентуално во Гренланд?

Белгискиот министер за одбрана Тео Франкен јавно ја поддржа идејата, а Лондон и Берлин исто така се маклонети кон неа.

На состанокот во Брисел, имаше широка согласност дека НАТО треба да се засили во арктичкиот регион.

„Канада со години е гласна за потребата од зголемување на играта на Далечниот Север, па Вашингтон тешко дека е првата што го споменува ова“, рече еден европски дипломат.

Седум од осумте таканаречени арктички земји се членки на НАТО, а Русија е очигледен исклучок. И додека водите околу Гренланд во моментов не се полни со руски и кинески бродови, тоа би можело да се промени бидејќи арктичкиот мраз брзо се топи и се отвораат нови морски патишта.

Врховниот командант на сојузничките сили на НАТО (SACEUR) и врвен американски генерал во Европа, Алексус Гринкевич, неодамна забележа на воена конференција во Шведска дека руските и кинеските бродови „не ги проучуваат фоките и поларните мечки“, додавајќи дека тие „таму прават истражувања и се обидуваат да сфатат како можат да се спротивстават на капацитетите на НАТО на и под морето. Значи, тоа е нешто што би можело да расте многу брзо и треба да бидеме свесни за тоа и подготвени“.

Во исто време, Гринкевич додаде дека секоја конкретна мисија на НАТО во моментов е „прерана“.

Зборувајќи во Берлин претходно оваа недела за потенцијалната операција „Арктичка стража“, германскиот министер за одбрана Борис Писториус, исто така, истакна дека таков потфат е сè уште далеку.

Сепак, генералниот секретар на НАТО, Марк Руте е зафатен со разговори со Вашингтон за тоа како алијансата може да се засили - на еден или друг начин.

Европските дипломати изјавија за РСЕ дека иницијативата „Арктичка стража“ потенцијално би го неутрализирала аргументот дека САД треба да го имаат Гренланд и би докажала дека Европа може да се справи со две страни истовремено - Русија на исток и потенцијално Русија и Кина на Арктикот.

„Во многу погледи, станува збор и за поделба на товарот“, рече еден од нив, додавајќи дека едно потенцијално сценарио би можело да вклучува Европејци кои се занимаваат со воздушно и морско набљудување, додека САД го зголемуваат присуството на своите војници во Гренланд.

САД моментално имаат околу 200 лица таму во една база, кои се грижат за раните предупредувања за балистички ракети и вселенскиот надзор. Сепак, за време на Студената војна, на островот имало до 10.000 американски војници распоредени во 17 бази.

„Наполнет пиштол“Ова се базираше на договор од 1951 година помеѓу Копенхаген и Вашингтон, кој им дозволува на Соединетите Држави да имаат воени средства, вклучително и бази, сè додека постои НАТО. Овој договор останува важечки и не поставува ограничувања на военото присуство на САД, иако Данска ќе мора да се согласи - нешто што веројатно ќе биде дадено.

Ова, исто така, би отворило можност Соединетите Држави да го користат Гренланд во својата програма за ракетна одбрана „Златна купола“, што американскиот претседател Доналд Трамп го спомена во своите коментари за џиновскиот остров.

Она што европските земји би го направиле наместо тоа е да се фокусираат на чување на воздушниот простор и поморските патишта, што значи огромната област помеѓу Гренланд од едната страна и Ирска и Обединетото Кралство од другата страна.

Овој јаз е опишан како „наполнет пиштол“ во лицето на Соединетите Држави, бидејќи е влезна точка за актери како Москва и Пекинг да прават сè, од подводна саботажа до заземање потенцијална територија, според извор запознаен со военото планирање.

Земјите што веројатно ќе придонесат би можеле првенствено да бидат Велика Британија и Франција, но исто така и земји како Данска, Италија, Норвешка, Холандија и Шпанија, кои сите имаат поморски средства.

Секако, ова би барало неколку видови бродови, особено крстосувачи и фрегати, но исто така и подморници, а особено мразокршачи. Заедно, алијансата има само околу 40 од вторите, помалку од Русија, иако постои притисок за производство на повеќе.

Очекувајте шефовите на одбраната на алијансата да разговараат за ова подетално кога ќе се состанат во Брисел на 21 и 22 јануари, а потоа повторно кога министрите за одбрана на НАТО ќе се состанат во белгиската престолнина на 12 февруари.

Практични пречкиСепак, во рамките на алијансата постои и двоумење дали операцијата „Арктичка стража“ е изводлива.

Постојат многу практични пречки. На пример, стотици бродови би биле потребни за да се покрие толку голема област, вклучувајќи бродови што снабдуваат воени пловила.

Освен нордиските земји и Канада, има малку војници кои имаат искуство во дејствување во сурови арктички услови - таква е и сегашната „Операција Арктичка издржливост“ предводена од Данска во и околу Гренланд, во која учествуваат војници од Канада, Франција, Германија, Холандија и Норвешка.

И иако не треба секој да придонесе, секој мора да биде на бродот за да се започне таква мисија.

И дали Американците ќе се согласат со ова?

На состанокот на амбасадорите на НАТО на 8 јануари, Данска и САД се согласија дека ова е билатерално прашање засега.

Ова доведе до состанок во Вашингтон на 14 јануари на министрите за надворешни работи на Данска, Гренланд и САД, чиј домаќин беше потпретседателот на САД, Џ. Д. Венс.

Данскиот министер за надворешни работи, Ларс Локе Расмусен, по состанокот истакна дека САД не го промениле својот став за Гренланд, но исто така дека ќе биде формирана работна група на високо ниво со американски и дански претставници за да се разговара за ова прашање во наредните недели.

Луѓето во Брисел го гледаат ова како знак дека може да има „договор“ што им одговара на сите со проширена улога на НАТО.

Иако постои нервоза околу воена интервенција, повеќето од оние со кои разговараше РСЕ сè уште го сметаат ова за „малку веројатна“ и дека американскиот претседател ја користи истата тактика на силно преговарање за бизнис што ја употреби кога обезбеди обврска од 5 проценти за трошоци за одбрана од сите сојузници на самитот во Хаг минатата година.

Сега, станува збор за тоа Европејците да трошат повеќе и побрзо - а не само да се фокусираат на нивниот источен дел.