Што значи блокирањето на WhatsApp и Telegram за милиони Руси?

Со години, руските власти настојуваа да создадат „суверен интернет“ - оградена градина каде што Русите можат да пребаруваат ограничени или цензурирани информации под будниот владин надзор.
Тоа вклучува построги регулативи за компании како Google и Facebook; нови алатки за владин надзор; контрола на доминантните веб-портали; ограничување на популарните страници, како што е YouTube; и создавање супер апликација контролирана од државата.
Оваа недела, официјалните лица направија голем чекор кон завршувањето на тој ѕид кога ги блокираа или ограничуваа двете најпопуларни апликации за пораки во земјата.
На 11 февруари, Роскомнадзор, агенцијата задолжена за регулирање - и цензурирање на интернетот, го избриша WhatsApp од Националниот систем на доменски имиња на Русија, во суштина домашниот руски директориум или библиотека за сите веб-страници.
Агенцијата не даде никакво соопштение, но WhatsApp, кој е во сопственост на матичната компанија на Facebook, го потврди потегот: „Обидот да се изолираат над 100 милиони луѓе од приватна и безбедна комуникација е чекор назад и може само да доведе до помала безбедност за луѓето во Русија“.
Два дена претходно, руските корисници на Telegram пријавија големо забавување на таа апликација, која е втора по популарност по WhatsApp. Службениците подоцна изјавија дека ја казнуваат компанијата за наводно непочитување на рускиот закон.
Но, има нешто друго, позначајно во потезите од оваа недела, рече Алена Епифанова, сајбер истражувач во Германскиот совет за надворешни односи во Берлин: Ова е прв пат регулаторите да преземат мерки за ефикасно масовно бришење на веб-страници од рускиот систем на домени.
„За жал, не е изненадувачки. Беше само прашање на време“, рече таа. Регулаторите „преминуваат да блокираат сè што не можат да контролираат и да направат уште еден чекор кон суверен интернет“.
Максимална контролаПо забавувањето на Телеграм, Павел Дуров, рускиот претприемач за технологија кој го создаде, издаде соопштение во кое ги критикува властите.

„Русија го ограничува пристапот до Телеграм во обид да ги принуди своите граѓани да се префрлат на апликација контролирана од државата, изградена за надзор и политичка цензура“, рече тој.

Апликацијата контролирана од државата на која се осврна се нарекува Messenger Max, за која властите на крајот се надеваат дека ќе биде основа за супер-апликација - алатка „сè-во-едно“ што ќе го поедностави животот на Русите, а воедно ќе ги контролира.

Во текот на изминатата година, службениците и медиумските личности во Русија интензивно го рекламираа Max, кој е изграден од VK, доминантната платформа за социјални медиуми во земјата. Главниот извршен директор на VK, кој првично го создаде Дуров, е син на висок функционер во Кремљ.

VK исто така брзо се движи кон создавање алтернатива на YouTube, видео платформата во сопственост на Google, која е исто така многу популарна во Русија.
Со забавување или блокирање на WhatsApp и Telegram, официјалните лица се надеваат дека фрустрираните Руси ќе се откажат и ќе се префрлат на Max. Истото важи и за YouTube.
„Max е дел од сложувалката. Го воведоа, но никој немаше да го користи“, рече Епифанова. „И сè додека имате алтернативи што функционираат, сè додека имате алтернативи што ги користат вашите пријатели и семејство, луѓето нема да се префрлат на друга платформа.
„Затоа, тие мора да го блокираат Telegram, тие мора да го блокираат WhatsApp за да ги натераат луѓето да го користат Max“, рече таа. „Не е важно дали се либерали или независни медиуми што плачат дека „ова е неправедно“. Сега ќе бидат ограничени и обични Руси кои немаат никаква врска со политиката.“
Во коментарите за новинарите на 12 февруари, портпаролот на Кремљ, Дмитриј Песков, рече дека одлуката за блокирање на WhatsApp се должи на непочитување на рускиот закон. Max, рече тој, е „погодна алтернатива на странските апликации за пораки“.
Зад (огнените) ѕидови на КремљМасовното отстранување на веб-страниците од Националниот систем на домени е поголем проблем, рече Епифанова.

Вкупно 13 имиња на домени беа отстранети од директориумот на Роскомнадзор оваа недела, според „On The Line“, организација за слобода на интернет. Освен WhatsApp, Facebook и YouTube, неколку големи новински организации беа отстранети од директориумот, вклучувајќи ја Рускиот сервис на РСЕ, „Current Time“, BBC и „Deutsche Welle“.

„Регулаторите почнаа активно да спроведуваат нова рестриктивна мерка: бришење на DNS записи или DNS неовластено менување“, соопшти организацијата во објава на Telegram. „Ова се случило и претходно, но само во изолирани случаи, како на пример кога Discord и Signal беа блокирани во 2024 година. Денес регистриравме масовно бришење.“
Овој потег произлегува од 2019 година, кога пратениците направија важни измени на долгогодишен закон што го регулира интернетот. Меѓу другото, тој ги овласти регулаторите да бараат од давателите на интернет услуги да инсталираат специјализиран хардвер што ќе овозможи и следење на интернет сообраќајот, како и негово ограничување.
Во 2021 година, регулаторите го забавија Твитер, платформата за социјални медиуми сега позната како X - првата очигледна употреба на новиот хардвер, рече Епифанова.
Ажурираниот закон, исто така, овозможи создавање на Руски национален систем на домени - домашен онлајн директориум што работи паралелно со Глобалниот систем на домени што овозможува интернетот да функционира низ целиот свет.
Тој паралелен директориум е она што Роскомнадзор го искористи оваа недела за да ги блокира 13-те домени на веб-страниците.
Тоа е „копија што ги содржи само веб-страниците и онлајн услугите што се одобрени од руската држава“, рече таа.
Засега, Русите сè уште можат да пристапат до блокираните веб-страници користејќи Виртуелни приватни мрежи. Познати како VPN, ова се популарни алатки што ја штитат физичката локација на телефонот или компјутерот и на тој начин ги заобиколуваат националните ограничувања.
Но, властите се обидуваат да ја искоренат употребата на VPN-мрежи.
Поставувањето паралелен директориум, исто така, претставува опасност рускиот „суверен интернет“ да стане нестабилен, па дури и неупотреблив, делумно или целосно, рече Епифанова.
Тоа може дополнително да ги изолира Русите од неограничени информации - или да ја оштети пошироката економија.
„Навистина е голем чекор за одвојување од глобалниот интернет“, рече таа.