آثار و برکات جهاد با نفس
پای درس اخلاق آیتالله امینی
14
1. جلب محبت خداوند تعالی
حضرت امیرالمومنین علیهالسلام میفرماید: هر که نفس خود را دشمن بدارد، خداوند او را دوست دارد.1
همچنین میفرماید: هر که خوار گرداند نفس خود را، خداوند گرامیاش دارد.2
و میفرماید: هر که بر نفس خود خشم کند، پروردگار را خشنود و راضی ساخته است.3
نیز میفرماید: به راستی اگر تو با نفس خود جهاد کنی، خشنودی خدا را به چنگ آورده ای.4
2. حمایت فرشتگان
از پیامبر خدا صلی الله علیه وآله روایت است:
با نفس خویش مجاهدت کنید با کم خوری و کم آشامیدن که در آن صورت ملائکه سایه حمایتشان را بر سر شما میاندازند و شیطان از شما فرار میکند.5
بدیهی است که پرخوری، صرف نظر از بیماریهای بدنی و چاقی و به هم خوردن تناسب اندام و اعتدال قوا، مشکلات معنوی نیز در پی دارد؛ پرخوری سبب خواب زیاد، تنبلی و بیحالی، ازدیاد نیروی جنسی و هیجانات شهوانی میگردد، قلب را سنگدل و با قساوت میسازد و عقل و تیزهوشی را کم میکند. ازاینرو، سفارش شده به روزه داری، کم خوری و از آداب سفره است که تا گرسنه نشده نخورد و پیش از سیری، از غذا دست بکشد. گرچه غذا در دهان لذیذ است، ولی نباید این التذاذها ما را به پرخوری بکشاند.
بصیرت نفسانی
خداوند تعالی زمینههای هدایت ابتدائی را برای همگان به نوعی مهیّا میسازد، ولی مومنانی که خالصانه در راه خدا مجاهدت میکنند، مورد رحمتهای ویژه و راهنماییهای فوقالعاده قرار میگیرند. قرآن کریم میفرماید:
و آنهایی که در راه ما [ خالصانه] جهاد کنند، قطعا به راههای خود هدایتشان خواهیم کرد و خداوند با نیکوکاران است.6
و میفرماید:
ای اهل ایمان! اگر از [ مخالفت فرمان] خدا بپرهیزید، برای شما وسیلهای جهت جداسازی حق از باطل قرار میدهد [و روشن بینی خاصّی که در پرتو آن، حق را از باطل خواهید شناخت] و گناهانتان را میپوشاند و شما را میآمرزد.7
حضرت علی علیهالسلام میفرماید:
همانا تقوا داروی شفابخش بیماری دل شما و سبب بینایی و بصیرت در کوردلی شماست.8
بدیهی است مجاهدت و تقوا انسان را از اسیر شدن در چنگال شهوتها، غضبها، انتقامجوییها، کینهتوزیها، خودخواهیها، خودبینیها، لجاجتها، طمعها، هواپرستیها و... آزاد میسازد، بعد ملکوتی و عقل انسان را تقویت میکند، از طرفی، رحمتها و هدایتهای الهی را بیشتر جذب میکند و خدای فیّاض بخشنده، دعای دلهای پاک را بیپاسخ نمیگذارد. و در نتیجه تشخیص راه از چاه در مسیر زندگی و بایدها و نبایدها دستشان را میگیرد.
یادآور میشود که دانشهای نظری و علمی که جزء نعمتهای مادی الهی است، در اختیار خوب و بد و گبر و ترسا قرار دارد. ازاینرو، ممکن است بیتقوا با سواد گردد، ولی از بصیرت و معرفت و درک حقایق و تشخیص وظیفه عملی جاهل خواهد بود.
روزی حضرت رسول صلیاللهعلیهوآله، پس از نماز جماعت صبح در مسجد، جوانی را دید که بر اثر شب زنده داری، حالت خواب آلودگی داشت، رنگش زرد و جسمش نحیف و لاغر شده و چشمانش به گودی فرو رفته بود.
حضرت پرسیدند: فلانی! حالت چطور است و چگونه وارد صبح شدی؟ گفت: یا رسولاللّه! با حالت یقین وارد صبح شدم، حضرت شگفت زده پرسیدند: هر یقینی حقیقتی دارد، پس حقیقت و نشانه یقین تو چیست؟
پاسخ داد: یا رسولاللّه! یقین من است که به من حالت حزن داده، شب زنده دارم کرده و در گرمای شدید تشنهام داشته و به روزهداری وا داشته است. در نتیجه یقین، از دنیا و آنچه در آن است دل کندم تا جایی که گویا به عرش پروردگارم نظر میکنم، درحالی که برای حسابرسی، قیامت بر پاشده است و همه آفریدگان برای حسابرسی گردآوری شده اند و من نیز در میان آنانم و گویا من به بهشتیان مینگرم، درحالی که در بهشت متنعم اند و همدیگر را میشناسند و بر تختها تکیه زدهاند و گویا به اهل آتش مینگرم، درحالی که در جهنم، درحال عذاباند و ناله میزنند و گویا هم اکنون میشنوم صدای زفیر شعلههای آتش را که در گوشهایم جریان دارد.
آنگاه رسول خدا صلی الله علیه وآله فرمودند:
هذا عَبْدٌ نوّرَالله قلبَه بِالایمان؛
این بندهای است که خداوند دلش را به ایمان نورانی نموده است.
سپس به او فرمود: حفظ کن این حالت را که داری.
در پایان جوان عرض کرد: یا رسول اللّه! برایم از خدا بخواه که در رکاب شما به شهادت برسم، پس پیامبر صلیاللهعلیهوآله برایش دعا کرد و چندی نگذشت که در یکی از غزوات به میدان رفت و پس از نه نفر که شهید شدند او به شهادت رسید.9
پیامبر گرامی صلیاللهعلیهوآله میفرماید:
هر که خوراکش کم باشد دستگاه گوارش او سالم و قلبش باصفا خواهد بود و شخص پرخور، شکمش ناسالم و قلبش با قساوت گردد.10
---------------------
1. همان، ج 5، ص 185: «مَنْ مَقَتَ نَفْسَهُ اَحَبَّهُ اللّه».
2. همان: «مَن اهانَ نفسَه اکرَمه اللّهُ».
3. همان، ص 254: «مَن سخَط علی نفسِه ارضی ربه».
4. همان، ج 3، ص 55: «انّکَ ان جاهدتَ نفسَک فُزتَ رِضَی اللّهِ».
5. ورّام، تنبیه الخواطر، ج 2، ص 122: «جاهِدوا انفسَکم بقلّهِ الطَّعامِ و الشَّرابِ تَظِلَّکم الملائکهُ و یَفرَّ عنکم الشیطانُ».
6. عنکبوت، آیه 69: « وَالَّذِینَ جاهَـدُوا فِـینا لَنَهْدِیَـنَّهُمْ سُبُلَنا وَ اِنَّالله لَمَعَ الُمحْسِنِـینَ ».
7. انفال، آیه 29: « یا اَ یُّها الَّذِینَ آمَنُوا اِنْ تَتَّـقُواالله یَجْعَلْ لَکُمْ فُرْقاناً وَیُکَفِّرْ عَنْکُمْ سَیِّـئاتِکُمْ وَیَغْفِرْ لَکُمْ ».
8. نهجالبلاغه، خطبه 198: «فانّ تقوىَالله دواءُ داءِ قلوبِکم و بَصر عمِی افئدتِکم».
9. کلینی، اصول کافی، ج 2، ص 53 و مجلسی، بحارالانوار، ج 70، ص 159.
10. ورّام، تنبیه الخواطر، ج 1، ص 46.
*خداوند تعالی زمینههای هدایت ابتدائی را برای همگان به نوعی مهیّا میسازد، ولی مومنانی که خالصانه در راه خدا مجاهدت میکنند، مورد رحمتهای ویژه و راهنماییهای فوقالعاده قرار میگیرند
*مجاهدت و تقوا انسان را از اسیر شدن در چنگال شهوتها، غضبها، انتقامجوییها، کینهتوزیها، خودخواهیها، خودبینیها، لجاجتها، طمعها، هواپرستیها و... آزاد میسازد